Analysis of the KINS malware

The malware family KINS, thought to be new by researchers, has been used in private since at least December 2011 to attack financial institutions in Europe, specifically Germany and The Netherlands. It is fully based on the leaked ZeuS source code, with some minor additions. While the technical additions are interesting, they are far from ground breaking.

Recently the malware author has commercialized the malware to be sold as a kit. While many criminals are looking for a kit based banking malware product, it has not been as widely used as Citadel and SpyEye. Even more recently the existing users of KINS have migrated to another ZeuS based kit, suggesting that the uptick in KINS is likely short lived.

Recently RSA blogged about a new malware variant named KINS. The malware is advertised, apart from having typical features like ZeuS and SpyEye, as jumping into in the gap that the other malware families have left open.

KINS is short for “Kasper Internet Non Security”, obviously a reference to the similarly named Kaspersky product. The name has been thought up to have an actual catchy name to help sell. It has been used in the wild (although in private) since at least December 2011, for over one and a half years. Fox-IT InTELL started to research this threat in January 2012 by reverse engineering the malware and researching the relationships it had. It is fully based on the leaked ZeuS source code. The logo is Casper, the friendly ghost, but obviously this malware is much less friendly to its victims. On top of that it’s also unfriendly to researchers.

kins

The first variant of KINS was used by a singular group which was seemingly responsible for both the fraud and the development of the Trojan. The attacks took place in 2011 and 2012. They were mainly focused on The Netherlands and Germany. The group had a longer experience of using ZeuS, even prior to the source code leak. They used ZeuS to attack targets in The Netherlands. The code on the backend was almost identical to the ZeuS code. In 2011 and 2012 it did not carry the name KINS or Kasper Internet Non-Security yet. In 2013 KINS was being commercialized and was acquired by various actors. From then on targets were all over the world, though a strong focus on the European financial market remained.

With an array of fairly standard features, and relatively simple additions to the standard ZeuS, such as reporting of installed security product information, the malware platform does not bring anything really new. There are however some features of this malware, not aimed at the functionality for the person using it, but aimed at complicating malware analysis. One of these features is the use of a build time generated virtual machine language interpreter, to decrypt the static config of the ZeuS build. The decryption is part of the virtual machine language opcode blob. Due to its dynamic nature it is more difficult to extract compared to other ZeuS variants. Below this article we will show some more information about the Virtual Machine code structure.

In the past months it seems a number of users of KINS have migrated to yet another ZeuS variant, based both on the leaked ZeuS source code and on the leaked powerloader sourcecode. Probably those users of KINS were not satisfied with the product and it did not deliver as advertised. ZeuS variants continue to appear and there is a large demand for kit based Trojans.

Disassembly of related functions from the KINS malware showing the Virtual Machine code structure:

kins-ida

The following md5 hashes are associated with KINS over time:

b3edd03e637283abd1f82d979a4cc544 (Feb 2012)
644447e4fa0ab9dc81dfc6d1ecc80721 (Aug 2012)
3ffd2ec6238a1bead3fd880a59728b9c (Aug 2012)
7b5ac02e80029ac05f04fa5881a911b2 (Mar 2013)
460bdb02137109305e6c2b360246f0be (Mar 2013)
bad07fa39920adf54a61064dd6394922 (Mar 2013)

Geïnfecteerde advertenties op nu.nl

Fox-IT houdt voor haar klanten de netwerkbeveiliging in de gaten. Hierbij zijn op 5 juni tussen 10:42 en 15:34 besmettingen geconstateerd van klanten die nu.nl bezochten. Er zijn waarschijnlijk meer Nederlanders besmet na een bezoek aan nu.nl.

De infectie werd verspreid via advertenties. De oorzaak is een advertentieserver die op nu.nl adverteerde. De software om advertenties te tonen was waarschijnlijk gecompromitteerd.

Geïnfecteerde bezoekers zijn besmet met een vernieuwde versie van de banking malware ZeuS. De malware wordt nog door slechts 2 van de 47 virusscanners opgemerkt.

Wat kunt u doen?

Indien u op 5 juni nu.nl heeft bezocht is het raadzaam uw computer te controleren op de malware. De malware laat bestanden achter in de “Application Data” folder die worden opgestart bij het aanzetten van de computer. Controleer of er onbekende programma’s worden opgestart.

Indien u beschikt over proxy logs controleer dan of uw gebruikers naar 195.3.147.191 zijn geweest, dit is het IP-adres vanaf waar de malware is verspreid.

Besmette computers verbinden op 67.211.197.91 en 91.223.88.144 om commando’s op te halen.

 

Yonathan Klijnsma and Lennart Haagsma

Gedetailleerde analyse van het Fox-IT Security Operations Center:

Nu.nl article loaded advertisement from a provider with a compromised OpenX install, one particular example:

hxxp://www.nu.nl/binnenland/3492596/lam-met-twee-gezichten-overleden.html

The advertisement was loaded from:

hxxp://<removed> .com/www/delivery/afr.php?zoneid=17

This then served a redirect to an exploit kit called “Sweet Orange Exploit Kit”

"GET hxxp://extraprimarilyfurious .biz/sites/directadmin/demos/skins.php?mediakit=22 HTTP/1.1" - - "hxxp://<removed> .com/www/delivery/afr.php?zoneid=17"

As seen from the referrer the advertisement provider redirects to the exploit kit located at extraprimarilyfurious .biz

This then GETs from its own page to get payload information using a java exploit from the main landing page:

"GET hxxp://extraprimarilyfurious .biz/sites/directadmin/demos/yclZU HTTP/1.1" - - "-" "Mozilla/4.0 (Windows XP 5.1) Java/1.5.0_18"

After a successful java exploit the binary is obtained:

"GET hxxp://syncplicitysoap .biz/texis.php?html=296&down=123&honda=4&humor=683&fedora=171&lang=448&wifi=712&flex=748&class=410&guestbook=335053624 HTTP/1.1"

The binary is crypted when downloaded and is decrypted by the java code, in this case it is a loader which talks to a Russian domain to get the ZeuS malware binary.

When Zeus starts it connects to the CnC serving the configuration:

"POST hxxp://puuji.travestieurope .org/amob/ad03928/cfg/config.php HTTP/1.1"

After retrieving its config the malware starts doing periodical checkins to its main CnC to retrieve commands:

"POST hxxp://elbaroni .com/amob/ad03928/global.php HTTP/1.1"

These files are left on the sytem:

C:\DOCUME~1\ADMINI~1\LOCALS~1\Temp\tmp<random1>.bat
C:\Documents and Settings\Administrator\Application Data\<random2>\<random3>.cax
C:\Documents and Settings\Administrator\Application Data\<random4>\<random5>.exe

These programs are started at boot:

C:\Documents and Settings\Administrator\Application Data\<random4>\<random5>.exe
C:\WINDOWS\system32\cmd.exe /c "C:\DOCUME~1\ADMINI~1\LOCALS~1\Temp\tmp<random1>.bat"

Security advisory: Unencrypted storage of confidential information in Keeper® Password & Data Vault v5.3 for iOS

Summary

Fox-IT’s penetration testing team discovered a critical vulnerability in version 5.3 of the “Keeper® Password & Data Vault” app for iPhones, iPods touch and iPads.

An update was released today that is said to resolve the issues that we identified.

We urge all users of this application to install this update as soon as they can, because user information that the app is meant to protect, including the user’s master password, was found to be stored unencrypted.

The full advisory (that includes all technical details) can be found below.

Description: Unencrypted storage of confidential information
Affects:     Keeper® Password & Data Vault v5.3 for iOS
Vendor:      Callpod Inc. / Keeper Security Inc.
Tested on:   iOS 6.1 & iOS 6.1.2
Severity:    Critical
Discovery:   Paul Pols / Fox-IT
Reported:    18-March-2013 17:12 CET
Resolved:    04-April-2013, according to the vendor’s legal counsel
Published:   05-April-2013 16:33 CET

Background

Keeper® Password & Data Vault is a popular application that is used to store and access passwords and other confidential information. The iOS application is advertised to secure all confidential information with military-grade encryption (AES). Versions of the Keeper® software are available for multiple platforms including Android, BlackBerry, iOS, Windows Phone, Linux, Mac OS X and Windows.

keeper welcome masterpasswordstatement

Problem Description

Version 5.3 of the Keeper® Password & Data Vault application for iOS has been found to perform various POST-requests to keeperapp.com and/or keepersecurity.com using SSL/TLS that contain confidential information. The unencrypted content of this traffic is subsequently stored as local cache on the file system of the device. The confidential information that is posted and cached amongst others includes the unencrypted version of the master password and the content of entries that are stored within the application.

mysqlitedb560

More specifically, the Keeper® Password & Data Vault application folder was found to contain SQLite3 database files in the following subdirectory /Library/Caches/D4D2433BGC/. This directory is used to store the application’s cache. The confidential information can be retrieved from the table cfurl_cache_response in the SQLite3 database or directly from the file Cache.db-wal. These unencrypted cache files are persistent across reboots.

Impact

By obtaining access to the file system of an iOS device, an attacker can retrieve confidential information from the Keeper® Password & Data Vault application directory. The information that can be retrieved includes the master password, e-mail address, the secret question and answer as well as the content of entries in the Keeper® Password & Data Vault application, such as URLs, usernames and passwords.

An attacker can obtain access to the file system of an iOS device by performing a jailbreak. Consequently, the confidentiality of information that is stored by version 5.3 (and possibly earlier versions) of the Keeper® Password & Data Vault application is at risk on iOS devices that can be jailbroken. Any iPhone, iPod touch and iPad running an iOS version up to 6.1.2 can generally be jailbroken.

Vendor response

Fox-IT has reported the vulnerability in Keeper® Password & Data Vault to Keeper Security Inc. within 24 hours of its initial discovery. Unfortunately, Keeper Security Inc. has refused to constructively engage in a responsible disclosure procedure and has requested all further communication to be addressed to the company’s legal counsel.

Keeper Security Inc’s legal counsel has since notified Fox-IT that “that the issue raised […] has been addressed and resolved in the new version of Keeper (Version 6.0) which is available on the App Store”. However, the description of the update on the App Store does not specify this version resolves any security issues. Fox-IT was also notified that the public disclosure of the issues that are described in this advisory may be met with swift legal action.

Our mission at Fox-IT is to make technical and innovative contributions for a more secure society. Given the lack of public information regarding the risks that are associated with the previous version of the application, we regard it as our responsibility to publish a detailed advisory. This will allow the affected users to take protective measures to prevent their confidential data from being compromised (further).

Solution

All confidential information that is stored on the device should be encrypted using the master password. If confidential data is stored in a remote location for backup purposes, the copy of the confidential data should also be encrypted using the master password, which should exclusively be known to the user and should not be posted or stored as such. By encrypting the confidential information that is posted to Keeper Security Inc. with the master password, the unencrypted local storage of confidential information would also be prevented.

The caching of traffic that is generated by Keeper® Password & Data Vault appears to be the result of using NSURLRequest without correctly specifying that the content of requests should not be cached. The related key ‘WebKitOfflineWebApplicationCacheEnabled’ in /Library/Preferences/D4D2433BGC.plist was found to be set to ‘true’. The unencrypted local caching of data may be prevented altogether by overriding the NSURLConnection delegate connection:willCacheResponse: and return nil. The suggested cause and solution could not be verified by Fox-IT, since Keeper Security Inc. has refused to cooperate with our investigation.

Recommendation

The local cache directly affects the confidentiality of information that is stored using version 5.3 of the Keeper® Password & Data Vault iOS application. Users of the Keeper® Password & Data Vault for iOS are therefore recommended to update the application to a version that solves the described issues or to use an alternative password manager. The risk that is posed by the unencrypted local storage of confidential information can in part be mitigated by updating the iOS operating system to a version that cannot be jailbroken and setting a device passcode, as this may temporarily prevent an attacker from obtaining access to the file system of a device.

The presence of unencrypted confidential information in the local cache of the Keeper® Password & Data Vault application indicates that an unencrypted copy of the confidential data was posted to a server that is operated by Keeper Security Inc. While the content of the confidential information is secured during transport using SSL/TLS, Keeper Security Inc receives the content of its users’ confidential information in an unencrypted form. It remains unknown which server side security measures Keeper Security Inc. has implemented to protect this information after it has been received. Consequently, the confidentiality of this information is not guaranteed from the perspective of a user. Users are therefore recommended to change any confidential information that has been entered into the affected version of the application, insofar as that is possible.

Please note that Fox-IT has not tested whether older versions of the Keeper® Password & Data Vault application and/or whether earlier iOS versions are affected by the described vulnerability. Furthermore, Fox-IT has not tested if versions of the Keeper® applications on other platforms have also posted their users’ unencrypted confidential information to Keeper Security Inc using SSL/TLS. Lastly, Fox-IT has not verified whether version 6.0 of Keeper® Password & Data Vault for iOS solves the issues that are described in this advisory.

References

Details regarding the correct usage of NSURLConnection, NSURLRequest and NSURLCache can be found here:

Using NSURLConnection: https://developer.apple.com/library/mac/#documentation/Cocoa/Conceptual/URLLoadingSystem/Tasks/UsingNSURLConnection.html

Caching & NSURLConnection: http://blackpixel.com/blog/2012/05/caching-and-nsurlconnection.html

NSURLCache: http://nshipster.com/nsurlcache/

NSURLCache and disk-caching: http://petersteinberger.com/blog/2012/nsurlcache-uses-a-disk-cache-as-of-ios5/

RFC 2616: http://www.w3.org/Protocols/rfc2616/rfc2616-sec13.html#sec13

Seen in the wild: Updated Exploit Kits

In early March, after one of our network sensors flagged an incident at one of our customers, we noticed some traffic going to a rather suspicious .biz domain. When looking into the details of this domain, we found it to be registered to a guy named “Lukas Vask”.

Image

When doing a reverse whois on just the email address, we found that Mister Vask owns 88 domains, 3 ‘.com’, 1 ‘.net’, 70 other gTLD’s and 14 ccTLD’s.
When reviewing the same data some days later we found that he bought another 78 domains.

A small sample list of unique domains used:

hxxp://www.goothewebcomwert.biz
hxxp://www.tenofityrocla.biz
hxxp://www.turkglobvan.in
hxxp://www.myfirstsitemanme.com
hxxp://www.globin-fo-stat.info
hxxp://www.globinfodetails.info
hxxp://www.findservicenuclear.org
hxxp://www.pubbotstatistic.com
hxxp://www.botupdatestatistic.com
hxxp://www.currentlocalburn5.biz
hxxp://www.currentlocalburn.biz

Alongside the above unique domains seen, we noticed a simple type of domain obfuscation. Using a combination of 3 to 5 words from the english dictionary with both the .org and .biz TLD’s are registered. Afterwards a letter is added to the end of the domains, which are just ascending letters of the alphabet and again the .org and .biz are also registered.

A small example list of the used words:
longdrivetoair
hitoryyoutohorm
takeafreemyw

We’ve seen the following being used in the wild:

hxxp://www.hitoryyoutohorm.biz
hxxp://www.hitoryyoutohorm.org
hxxp://www.hitoryyoutohormb.biz
hxxp://www.hitoryyoutohormb.org
hxxp://www.hitoryyoutohormc.biz
hxxp://www.hitoryyoutohormc.org
hxxp://www.hitoryyoutohormf.biz
hxxp://www.hitoryyoutohormf.org
hxxp://www.hitoryyoutohormg.biz
hxxp://www.hitoryyoutohormg.org
hxxp://www.hitoryyoutohormh.biz
hxxp://www.hitoryyoutohormh.org
hxxp://www.hitoryyoutohormk.org
hxxp://www.hitoryyoutohorml.biz
hxxp://www.hitoryyoutohorml.org

hxxp://www.takeafreemyw.biz
hxxp://www.takeafreemyw.org
hxxp://www.takeafreemywb.biz
hxxp://www.takeafreemywb.org

These pages are serving the Nice Pack exploit kit at this time.

Nice Pack Exploit Kit

Previous listings of the Nice Pack exploit kit have used Javascript with the old fashioned try and catch methods which are easily detected by IDS systems. For the new landing page of Nice Pack the creators took some time in figuring out how to sail free from the IDS detection by using even more obfuscated Javascript with no clear usage of known functions. Using a combination of these randomly named variables and functions makes these landing pages harder to detect.

Sample landing page:
Image

Deobfuscated it looks like this:
Image

The NicePack uses a combination of Adobe PDF and Java exploits to drop its malware.
The Java exploit targets CVE-2012-1723. The Adobe PDF exploit could not be determined as it seems the exploit kit is missing files, a 404 is returned when the malicious PDF should be served.

One way of determining if you’re dealing with a NicePack exploit kit domain is by doing a HTTP request on port 443, in the response you get will included a little hint.
Image

Checksums malicious files NicePack:
3cf648103d7d9ed4185494979af10b2c https://www.virustotal.com/en/file/5e283a5ef0213d9c920e644fb74b2de96420926fda86f80b9cf192e7514e5555/analysis/1362477992/

Sweet Orange Exploit Kit

While taking a look at Mister Vask, we found another type of domain obfuscation used to spread the Sweet Orange exploit kit.
This DGA works similar to the alphabet one but in this case adds an asceding number at the end, we’ve seen the following being used:

hxxp://www.currentlocalburn5.biz
hxxp://www.currentlocalburn.biz

The new URL syntax of Sweet Orange looks like this as seen in the wild:

/mambots/feedback/dog/questions.php?alert=477&oracle=79&courses=813&christmas=961&photos=653&talks=538
/software/careers.php?sony=228&hardcore=79&groupsn=685&contrib=277&featured=750

Older versions of the Sweet Orange exploit kit used shorter links for the landing page.

The landing page in this version of Sweet Orange:
Image

The deobfuscated script part:

sweetorange_landingpage_deobfuscated

This part embeds the malicious PDF file located at ‘./tUaZFs’. The PDF targets CVE-2010-0188.The above attempts to exploit java vulnerbilities by loading malicious JAR files which target specific Java versions.The Java archives we’ve seen target CVE-2012-1723 and CVE-2013-0431 .

While most exploit kits check Java and Adobe versions to determine the most suitable way to drop their malware, this one attempts everything anyway and discards any version checking.
The bruteforce approach it seems.

Checksums malicious files SweetOrange:
6292f68f7deb3d7bb946096b9ecd8f45 https://www.virustotal.com/en/file/62a0a8ca7c9c92e06314cdd01c75048addf455972d8e6cea98b1050c7667f6ab/analysis/1362477648/
b4a044835a6a1464c556042db484b977 https://www.virustotal.com/en/file/499e42c9869f3e5a87478afe6a5c17978eeaefde9530cca6b73e315d2d740304/analysis/1362477660/
7a7ce94c19fcc47e20068e3f51971b52 https://www.virustotal.com/en/file/93e54881d92c38bb8876c7cd8af0da83051ec469f6dd5119a2a3f40696852501/analysis/1362477670/

Conclusion

Getting back to the WHOIS information, it seems the domains for both exploit kits are being registered with the same credentials. Either a fake account or stolen identity is being used by multiple people or the same guys are behind SweetOrange and NicePack.. who knows.

Yonathan Klijnsma & Barry Weymes

Writeup on nbc.com distributing Citadel malware

Every now and then, an incident occurs in the SOC (Security Operation Center) that really captures everyone involved’s imagination. NBC’s websites getting hacked, is just one case, in point. Image

At 16:43 CET, this afternoon we noticed that the NBC.com website links to the redkit exploit kit that is spreading Citadel malware, targeting US financials institutions. This version of Citadel is only recognizable by 3 out of the 46 antivirus programs on virustotal.com.

https://www.virustotal.com/en/file/96deefbe5034d826b2fe4796c32104badaa6c8df768da1059827ccac6ef2f9d8/analysis/1361464137/

It has been shown before (with Dutch news site nu.nl, for example, along with the recent incidents at the New York Times and Wall Street Journal), targeting media and news websites can vastly improve an attacker’s chances of success. Users presume these large organizations websites to be free from malware. If an attacker can gain access to these web servers, they can use them to distribute malware to every visitor of that web server.

Image

The flow of the attack looks like this:

An iframe (on nbc.com) loads a webpage that tries to download and execute a malicious JAR file as well as a malicious PDF.

hxxp://finesseindia.com/332.jar & hxxp://finesseindia.com/987.pdf

Many more different URLs have been used in the coming hours after the first sign of the attack was detected.

The Citadel malware distributed is configured to manipulate traffic to and from the banking sites of the following banks amongst others:

  • Wells Fargo
  • USAA
  • Citibank
  • Bank of America
  • TD Ameritrade
  • Suntrust
  • Navy Federal Credit Union
  • Citizensbank Online
  • Fifth Third Bank
  • PNC
  • Chase
  • Schwab
  • American Express

The malware was no longer served at 21:28 CET.

This isn’t the first time a major website is compromised and starts spreading malware, and we don’t presume its the last. Be wary.

Barry Weymes et al.

Credit to Yonathan Klijnsma and Lennart Haagsma for discovery.

Oracle getting serious about Java

Recently, Oracle released new a version of Java with a difference. Java/1.7.0_13 is the latest version. Its increased the default security from ‘Medium’ to ‘High’, which restricts execution of unsigned applets. It also introduced a new warning to people executing Java code which checks if Java is using the latest version. You might notice the process jusched.exe running on your Windows PC to do this check. The conclusion here is that Oracle is getting serious about keeping its users up to date.

JavaOne

The above notice will give the users three choices: Update, Block or Continue. ‘Update’ will stop the execution and bring the user to the Java website to download the latest and safest version. ‘Block’ will not allow Java from being executed now and in future. By pressing ‘Block’ the user  Pressing ‘Later’ button the java code will be executed.

JavaTwo

Why this updating matters? It matters because these days the majority of machines exploited are because of Java vulnerabilities. Exploit kits used to deliver a malicious payload to a victims computer are the form of a jar file (Java Archive). This usually happens when the victim visits a compromised website or opens a malicious email. A typical exploit kit has some malicious JavaScript that will test for vulnerable Java versions (amongst other things). Once the script has found the vulnerable version, it will automatically try to execute a malicious jar file to gain control of the machine. Some examples of successful exploitation that we have seen at the SOC recently:

  • hxxp://nika16.nazwa.pl/332.jar Java/1.6.0_14
  • hxxp://stp.softupcheck.info/28ce4a88eed0ccb186520e43a867c384/1359543705/9ojy9x.app  Java/1.6.0_20
  • hxxp://kh.jimmywalkermusic.com /WtfWQjU.jar Java/1.6.0_37
  • hxxp://www1.v4xm7g02agdn0.undo.it/mkbrifd.jar Java/1.6.0_38
  • hxxp://uvyesn.dyndns-at-home.com/funds/1z9a02laoa15yy1591g5.jar Java/1.7.0_06

Blackhole_2.0.1_succesful_exploitation_distribution

Above shows part of a web interface for a botnet that has over 17500 successfully exploited systems using this blackhole exploit kit, we can see that over 78% of the systems was compromised by a Java exploit. This percentage is common and similar in other exploit kits, showing that Java continues to be the most commonly attacked application.

It would seem that users, don’t update software regularly and this is why the recent move by Oracle is important. Hopefully, this will stop the bad guys (continuously) taking advantage of that fact.

In the wild, we have seen the all types of old Java virtual machines getting compromised, anyone with these versions are obviously vulnerable. It is highly recommended that you either disable/uninstall Java or if you must use it make sure it is always up to date. Oracle’s increased focus on security stems from the need for better security in the software we use everyday, if this doesn’t happen maybe users and organisations will simply not accept it because it is too risky to have installed anymore.

Barry Weymes et al, Security Analyst at the Fox-IT Security Operations Center.

Demystifying Pobelka

A technical intelligence report on the Pobelka botnet operation. January 11, 2013

This technical report describes the Pobelka botnet and puts it in the context of global malware operations. Fox-IT’s InTELL unit provides reports like this on a continuous basis to customers in the financial sector so they know who’s targeting their online banking systems and can prepare countermeasures. This report is classified as public.

Key takeaways of the report are:

  • The initial Dutch report on Pobelka by Surfright and Digital Investigation presents a good view on the Pobelka botnet. The report you are reading contains additional technical details on the botnet and answers some of the questions left by the original report.
  • This report provides a broader context in the ecosystem of botnets, Trojans, exploit kits, and the markets where infected computers are traded.
  • This report details the identity of the people running the Pobelka botnet as well as a description of the origin of the botnet and the common methods of communication used.
  • The Pobelka botnet is one of many botnets active in the Netherlands. Unfortunately it’s not an exceptionally large or influential botnet but rather an average sized one.
  • The Pobelka botnet is just one of the many examples of how a single individual was able to attack Internet users for over a year without much resistance. This is a global issue.
  • The ease at which cybercrime services are available to criminals, makes it trivial for anyone to start in this business. The potential gains for the criminals are large, with little to no chance of successful prosecution.

The author of the report is Michael Sandee, Principal Security Analyst at Fox-IT and the Fox-IT InTELL team.

The intended audience for this report is technically savvy and familiar with botnet analysis and online banking security.

You can download a copy of the report here.

Cyber Security in Nederland op de agenda!

Volgende week, op 6 december, gaat de vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie weer vergaderen over de voortgang van onze nationale Cyber Security strategie. Op de agenda staan 8 onderwerpen die in 3 uur behandeld moeten worden. Dat is weinig tijd voor stuk voor stuk belangrijke onderwerpen. Om de discussies efficiënt te laten lopen, leek het me handig om nu alvast wat onderwerpen te behandelen. De stukken van V en J over dit dossier vind je trouwens het snelst bij ikregeer.nl.

Meldplicht
Laat ik beginnen met de voorgestelde Meldplicht (security breach notification) en interventiemogelijkheden. Dat balletje is gaan rollen na een motie van Jeanine Hennis n.a.v. het Diginotar incident. Het idee is dat eigenaren/beheerders die voor de samenleving vitale systemen beheren een security incident niet onder de pet houden in de hoop dat het allemaal wel goed komt. Lijkt mij een prima idee. Ik maak altijd graag voor deze vitale systemen de vergelijking met de brandweer. We zouden ook niet willen dat bij een incident in een chemische fabriek de brandweer pas gebeld wordt op het moment dat deze overgeslagen is naar de fabriek er naast. Dus melden lijkt me logisch. En dan? In eerste instantie heeft de getroffen organisatie zelf een verantwoordelijkheid en zal het eigen interne emergency response team moeten optreden. Maar mocht het incident een maatje te groot worden, dan bellen we de alarmcentrale voor digitale branden en dan rukken ze uit?

Tja, dan moeten we wel een digitale brandweer hebben natuurlijk. Hennis ziet daarin terecht een rol voor het Nationaal Cyber Security Centrum . Maar die zijn daar nog niet klaar voor. Ze zullen eerst veel meer mensen moeten aannemen, die 24 uur per dag in een bus kunnen stappen, vol met allemaal nerdy gear om ter plekke daadwerkelijk ondersteuning te bieden. En dat houdt ook in dat ze daadwerkelijk achter de toetsenborden gaan zitten van die organisatie, om de hacker zo snel mogelijk buiten te sluiten en te borgen dat de continuïteit van de dienstverlening van die vitale organisatie niet in gevaar komt. Heel recent heeft de kamer nog wel een ‘Nationaal Crisisplan ICT’ toegestuurd gekregen. Een prachtig plan, maar ook hierin vind ik nog steeds niet welke mensen nu daadwerkelijk achter een toetsenbord kruipen om die digitale brand te stoppen.

Zolang je zelf nog niet echt ‘uitruk-klaar’ bent of ooit wilt zijn, kan je het natuurlijk ook anders regelen. In het Verenigd Koninkrijk hebben ze bijvoorbeeld vier bedrijven geaccrediteerd die in de praktijk deze functie nu al invullen. Voor een overheid tijdens een financiële crisis een perfecte oplossing. Je organiseert namelijk wel de brandweer, maar de rekening wordt bij de getroffen organisatie neergelegd.

Over de meldplicht heb ik nog wel drie vragen:

1) De meldplicht strekt zich uit over zes vitale sectoren. Eén daarvan is de telecomsector. Er wordt dan verwezen naar een meldplicht op grond van de Telecomwet. Het is mij nog niet duidelijk of de overgebleven PKI-overheid bedrijven, zoals DigiNotar was, onder de telecomwet valt. Het zou toch van de zotte zijn, als we naar aanleiding van DigiNotar een meldplicht invoeren waarbij de andere DigiNotars niet onder de meldplicht vallen?
2) Daarmee samenhangend: is het limitatief opnoemen van sectoren wel de goede methode? ICT hangt van ketens aan elkaar. Valt bijvoorbeeld de out-source partner van een energiebedrijf nu ook onder de wettelijke meldplicht? Is het niet verstandiger om de scope van de meldplichtige bedrijven abstracter aan te geven. Bijvoorbeeld, “alle organisaties waarbij door een security breach ernstige maatschappelijke ontwrichting kan plaatsvinden”.
3) En als laatste. Valt onder maatschappelijke ontwrichting bijvoorbeeld ook het stelen van grote hoeveelheden patiëntendossiers, databases met DNA samples, of andere privacygevoelige gegevens?

Soms doet een advies pijn
Een ander punt op de agenda gaat over een wat principiëlere vraag. Waarom durft de overheid in Nederland niet hardop te zeggen tijdelijk even niet van Internet Explorer gebruik te maken, terwijl bekend is dat er op dat moment actief door hackers misbruik van gemaakt wordt. Er zijn landen die dat wel doen zoals bijvoorbeeld Duitsland of talloze experts. De Duitsers adviseerden tijdelijk FireFox of Chrome te installeren. Een handeling die vele malen eenvoudiger is uit te voeren dan het technische advies dat Nederland, maar ook de Verenigde Staten geeft.
De keuze om te adviseren (tijdelijk) niet van een bepaalde leverancier gebruik te maken ligt gevoelig. Dat begrijp ik omdat je in tijden van crisis diezelfde leverancier soms ook keihard nodig hebt. Sharon Gesthuizen heeft als antwoord op haar vragen hierover van Minister Opstelten het merkwaardige antwoord gekregen dat het overstappen naar een andere browser niet een gegarandeerd veilig alternatief is. Op zich klopt dat, maar van Internet Explorer was bekend dat op dat moment de kwetsbaarheid ook daadwerkelijk misbruikt gemaakt werd. Gelukkig was er een patch binnen een paar dagen beschikbaar en viel de schade mee.

Dorifel/Citadel
Natuurlijk komt ook het Dorifel virus tijdens het overleg aan de orde. Dorifel is het virus dat door ‘een foutje’ van de dader opeens ontdekt werd, omdat netwerken van onder andere gemeentes uitvielen. De NOS liet beelden zien van ambtenaren die weer achter een ouderwetse typemachine zaten te werken. De Minister was nog met vakantie, maar staatssecretaris Teeven liet ons weten dat er niets aan de hand is, omdat de Dorifel uitbraak onder controle was. Dat was dan misschien zo, maar het heeft heel erg duidelijk gemaakt dat virussen maandenlang ongezien in netwerken wachtwoorden kunnen stelen, en dat niemand dat doorheeft. Volgens mij is de wijze les die we hieruit kunnen trekken, dat we actiever op netwerken moeten kijken of er ‘kwaardaardig’ verkeer overheen gaat.

Uit de beantwoording op de grote verzameling kamervragen rondom Dorifel haalde ik de volgende zin: ‘Een belangrijke stap hiertoe is blijven investeren in mogelijkheden
om digitale aanvallen te detecteren die gericht zijn op de Rijksoverheid’. Ik ben erg benieuwd op welke manier het NCSC daar nu handen en voeten aan gaat geven. Ik hoop dat dit initiatief niet alleen over de rijksoverheid gaat maar ook over vitale organisaties. Misschien wel bij dezelfde organisaties die ook onder de meldplicht vallen? Maar hoe wordt het verder ingericht? Gaat het NCSC zelf de sensoren ophangen bij instanties? Een aantal organisaties zoals KPN en de gemeenten zijn zelf al bezig een SOC (Security Operations Center) in te richten.  Daarnaast zijn er gespecialiseerde bedrijven die monitoring en detectie uitvoeren voor vitale instanties zoals Kahuna en Fox-IT (check dit coole filmpje). Het lijkt me waardevol als het NCSC kan verbinden met die Security Operations Centers. Op die manier kan een actueel dreigingsbeeld van Nederland worden opgebouwd. Het zou erg helpen als er een nationale monitoring protocol zou zijn, waardoor elke organisatie zijn SOC kan aansluiten op het nationale SOC. Het is waarschijnlijk het meest effectieve antwoord op de volgens het Cybersecuritybeeld Nederland grootste dreiging voor ons land: gerichte spionage. In het Verenigd Koninkrijk hebben ze deze stap al genomen.

Wetgeving bestrijding cybercrime
Het volgende punt op de agenda is het voorstel van Minister Opstelten over het digitaal binnendringen in computers door de politie in het kader van een opsporingsonderzoek. Daar is ondertussen al veel over geschreven. Het is geen geheim dat ik al langer (in 2010, en recent)  pleit voor deze bevoegdheid. Het gaat mij dan vooral om de context waarbij een acute ‘verstoring’ in Nederland dreigt en waarbij de gehackte computers onderdeel zijn van de technische infrastructuur van de criminelen. Wat mij betreft vallen daar dus geen privé pc’s van verdachten thuis onder en al helemaal niet om de pc’s van mensen die verdacht zijn van andere delicten zoals moord of drugshandel.

Na de brief van Minister waarin hij zijn voornemen bekend maakt, zijn er veel reacties gepubliceerd die fel tegen de plannen van de Minister zijn. Ik denk dat het heel goed is dat er een debat plaatsvindt over een gevoelig voorstel als dit. Bits of Freedom komt met als belangrijkste tegenargument dat Nederland onveiliger wordt omdat de politie er een belang bij heeft dat ze in computers kunnen inbreken. Dat lijkt me nogal vergezocht. Het argument zou alleen steek houden als op dit moment al de overheid actief op zoek is naar kwetsbaardheden en die met het publiek deelt om ons juist te beveiligen. Het is juist eerder andersom. Het valt mij op dat de landen die nu offensieve activiteiten ontplooien op het internet (Cyberwar) veel beter door hebben hoe kwetsbaar ze zijn, en daardoor veel actiever hun best doen om hun eigen belangen zo veilig mogelijk te maken.
Professor Bart Jacobs heeft een goed artikel geschreven in het Nederlands Juristen Blad. Hij concludeert uiteindelijk dat het een nuttig en verdedigbaar middel kan zijn om een acute cyberdreiging te verstoren. Daarmee zit we behoorlijk op een lijn, alhoewel ik wel hoop dat er af en toe ook een crimineel mee opgespoord wordt.

Het ziet er naar uit dat er een meerderheid zal zijn in de kamer voor een of andere vorm van digitaal binnendringen door de politie. De wet komt er wel, maar de grote vraag is hoe deze er uit gaat zien. Het is volgens mij relevant daarbij de volgende aspecten te bespreken.

1) De scope
Bij welke delicten wordt het middel ingezet? Ik zou dat beperkt willen zien tot alleen die delicten waarbij het ‘cyberelement’ een grote rol speelt. Dus bijvoorbeeld bij een DDoS aanval op ons betalingsverkeer of bij grootschalige verspreiding van kwaadaardige virussen waardoor continuïteit van instanties in gevaar komt. Maar behalve voor acute crisissituaties hoop ik toch ook dat de nieuwe bevoegdheden af en toe kunnen worden ingezet bij het opsporen van criminelen die zeer succesvol zijn in het stelen van geld van onze bankrekeningen. Dat is hard nodig omdat het een criminaliteitsvorm is waarvan het schade bedrag zeer snel stijgt, en het zelden lukt om daders aan te houden. Pas bij enig gevoel van pakkans zal die criminaliteit gaan afnemen.

Het beperken van de bevoegdheden tot de meer ernstige cybercrime delicten zal een uitdaging vormen voor juristen, aangezien de meeste bevoegdheden volgens mij gekoppeld worden aan een maximale gevangenisstraf.

Ik kan me een aantal uitzonderlijke gevallen voorstellen waarbij het ook gerechtvaardigd is om de computer van een verdachte te hacken die buiten deze scope vallen. De promovendus Jan Jaap Oerlemans heeft daar vorig jaar al een artikel aan gewijd. Dat is bijvoorbeeld bij het vermoeden dat de computer van de verdachte versleuteld is en dat die computer essentieel is bij het oplossen van een misdrijf. Maar dan hoeft de politie-spyware natuurlijk niet zo ver te gaan dat alles op de computer op afstand kan worden bekeken. Het zou dan alleen de wachtwoorden moeten verzamelen. Pas na een huiszoeking worden die onderschepte wachtwoorden gebruikt om de harde schijf te kunnen analyseren. Dit laatste lijkt me een veel betere oplossing dan de eveneens door de Minister voorgestelde ontsleutelplicht. Het dwingen van verdachten tot het afgeven van een sleutel is een heel slecht plan. Daar heb ik al eerder een blog aan gewijd. Het vastlopen bij kinderporno onderzoeken is belangrijkste argument voor de Minister om met de ontsleutelplicht te komen. Het nieuwe onderzoek van Koops over de ontsleutelplicht richt zich vooral op de juridische haalbaarheid van een ontsleutelbevel ten opzichte van het Nemo-tenetur beginsel. Koops komt tot de (juridische) conclusie dat dit inderdaad zou kunnen. Daarmee zegt hij niet dat per se het meest effectieve of een noodzakelijk middel is.

Ik hoop niet dat de politieke conclusie wordt dat we dit daarom automatisch maar moeten invoeren. Volgens mij is het zinvol om het totaal palet van bevoegdheden nog eens tegen het licht te houden, en dan pas te concluderen hoe hard we deze bevoegdheid nou eigenlijk echt nodig hebben.

Er ligt al een voorstel voor een bevoegdheid digitaal binnendringen. Dat biedt natuurlijk ook mogelijkheden om aan wachtwoorden te komen nog voordat een inval plaats vindt. Mocht dat niet via het internet lukken, bestaat nu al de mogelijkheid om op basis van 126l sv een keyboard sniffer te plaatsen om wachtwoorden te achterhalen.

De politie is pas recent goed begonnen met een landelijk onderzoeksteam op het gebied van kinderporno. Het uiteindelijke doel daarbij is zowel producenten als slachtoffers op te sporen. Ik ben heel blij om te zien dat eindelijk geinfiltreerd gaat worden in de kinderporno netwerken.

Misschien doen we er beter aan over een jaar nog een keer te kijken of het ontsleutelbevel nou echt nodig is. Ik durf er op te wedden dat het nieuwe team met de hackwet, infiltratie en direct afluisteren al een heel eind komt.

Een tweede uitzonderingssituatie doet zich voor als de verdachte gebruik maakt van anonimiseringstechnieken die het Internet biedt, zoals TOR-services. Via deze techniek kan je bijvoorbeeld een criminele marktplaats voor wapens on-line brengen zonder dat je het echte on-line ip-adres, waar het op draait, hoeft prijs te geven. Effectief betekent het dat de politie geen enkel spoor in de fysieke wereld heeft om de mensen achter de marktplaats te vinden. Het enige wat ze overblijft, is door in te breken in de marktplaats een echt ip-adres of andere sporen te vinden waar ze via traditionele middelen weer verder mee kunnen.

2) internationale aspecten -politie on-line gaat altijd over het ‘buitenland’

In bijna alle digitale onderzoeken zien we sporen van criminelen die zich in een snel tempo door cyberspace en daarmee door verschillende landen verplaatsen. Bij de gangbare projectie van ip-adressen uit cyberspace op landen ontkomt de Nederlandse politie er niet aan om in elk onderzoek ondersteuning te vragen aan andere landen. Het mag helder zijn dat dat zeer vertragend werkt, en dat medewerking erg afhankelijk is van bereidwilligheid en expertise van het andere land. Wat daarbij vaak nog een rol speelt, is dat we ondersteuning moeten vragen van landen waarbij zowel slachtoffer als dader helemaal geen betrokkenheid hebben met het bevraagde land. Althans, niet anders dan dat ze daar een (virtuele) computer huren voor 15 dollar per maand.

Los van het wetsvoorstel digitaal binnendringen, is het in een bredere context noodzakelijk dat het helder wordt voor de opsporing wat we gaan hanteren als ‘buitenland’ als het opsporingshandelingen in cyberspace betreft. Dat geldt trouwens niet alleen voor het strafrecht, maar zal voor het optreden van ons aanstaande cyberleger net zo goed relevant worden. In de literatuur wordt nogal eens verwezen naar de verschillende ‘lagen’ of ‘building blocks’ van cyberspace. Bijvoorbeeld Lance Strate spreekt over ‘three building blocks’ of cyberspace. Hij maakt daarbij een verschil tussen de fysieke cyberspace, die bestaat uit de computers en kabels er om heen, en een conceptuele vorm van cyberspace. Die laatste is in mijn ogen veel relevanter voor de opsporing. Ook al zou een marktplaats.nl fysiek in China staan, dan nog moet de Nederlandse politie daar gewoon onderzoek op kunnen doen.
Wat precies die conceptuele laag in cyberspace is, kunnen we het nog heel lang over hebben. De fysieke laag van cyberspace lijkt in ieder geval met het ontstaan van clouds en het leveren van online criminele dienstverlening als een service steeds minder relevant te worden. Al is het maar omdat niemand met zekerheid kan zeggen in welk land een ip-adres staat.

Wanneer het kan, moet de politie natuurlijk wel zoveel mogelijk samenwerken met andere landen. In veel gevallen helpt lokale kennis in het onderzoek en kunnen zij gegevens vorderen over bijvoorbeeld betalingen voor criminele servers waar je op afstand niet bij kan. Maar, ook al kan de lokale overheid geen toegevoegde waarde leveren, is een notificatie van de opsporingshandeling aan dat land altijd op zijn plaats.

Nederland moet zelf het voortouw nemen bij grensoverschrijdend opsporen via internet. Afwachten op wereldwijde consensus lijkt mij geen haalbare weg. Andere landen zullen minder snel de noodzaak van nieuwe wetgeving zien, omdat ze zelf nog niet het gevoel van urgentie ervaren als wij hier in Nederland.

3) Waarborgen
Een digitale doorzoeking in mijn persoonlijke computer(s) vind ik een grotere inbreuk op mijn privacy dan een doorzoeking van mijn huis. Ik vertelde dat laatst bij een presentatie aan een groep (seniore) politiemensen en die snapten daar helemaal niets van. Voor hen voelt dat blijkbaar niet zo. Ze gebruiken hun computers op een andere manier dan ik. Een inkijkje in mijn computer vertelt veel meer over me dan je ooit in mijn huis kan vinden. Ik ben zo iemand die nooit mail weggooit, dus je kan vele jaren terugkijken. Ik doe alles via e-mail, skype, irc en log dat ook nog allemaal. Filmpjes die ik bekeken heb, hebben vast ook sporen achtergelaten. Kortom voldoende materiaal om het me bij een verhoor erg moeilijk te maken ook al heb je niets over het delict, waar ik van verdacht wordt, kunnen vinden.

Daarom vind ik het dus belangrijk dat er een rechter (-commissaris) in het proces zit die, voordat hij zijn handtekening onder een last zet, daadwerkelijk aanvoelt wat de impact is van zo’n digitale inbraak (proportionaliteit) en er echt geen ander minder ingrijpend middel is om aan bruikbare sporen voor een veroordeling te komen (subsidiariteit). Voor een telefoontap kan elke rechter dat wel afwegen. Hij belt immers vast zelf ook wel eens. Die lijn kan je niet doortrekken voor een RC voor wie het internet niet meer is dan een handige manier om jurisprudentie te zoeken. Ik pleit dan ook voor een rechtbank (met bijbehorende RC’s) die gespecialiseerd is in zaken waarbij de rol van cyberspace relevant is. Mijn hoop is ook dat die rechters wel snappen dat je een jongen van 17 jaar niet zijn Internet moet ontnemen zoals met de KPN hack verdachte gebeurd is. Uiteindelijk is zo’n gespecialiseerde rechtbank hopelijk niet meer nodig. Dat is wanneer alle rechters net zo vertrouwd zijn met het internet als de slachtoffers en daders in hun zaken.

Een aantal andere aspecten zijn ook belangrijk met dit soort gevoelige bevoegdheden. Notificatie achteraf lijkt mij vanzelfsprekend logisch en de hack zelf moet volledig worden opgeslagen door de computer(s) van de hackende diender te tappen. Mocht speciale software worden ingezet die draait op de PC van een verdachte, dan moet deze goedgekeurd worden door de Keuringsdienst van de KLPD.  Net zoals gedaan wordt met de technische middelen die worden ingezet in het kader van andere bijzondere opsporingsbevoegdheden zoals ‘direct afluisteren’ en ‘stelselmatige observatie’. Deze speciale dienst kijkt trouwens alleen naar integriteits- en authenticiteitsaspecten. De confidentialiteit lijkt me in dit kader minstens zo belangrijk. Het moet immers niet zo zijn, dat door de actie van de politie anderen ook mee kunnen kijken in de computer van de verdachte.

Omdat het een gevoelig middel is, lijkt me verantwoording in de vorm van frequentie en effectiviteit van het middel geen overbodige luxe.  Door dit soort informatie geheim te houden, creëer je als staat onnodig het gevoel van controlestaat te zijn. De Amerikaanse aftaprechtbank publiceert jaarlijks een rapport van meer dan 300 pagina’s over de taps waaronder ze een handtekening gezet hebben. Zo kan het dus ook!

@cryptoron

Fox-IT discovers security bugs in Oracle Software

In its latest quarterly Critical Patch Update, Oracle has acknowledged and repaired two security bugs identified by Sjoerd Resink, Senior IT Security Expert at Fox-IT.

The bugs were discovered during one of Fox-IT’s penetration testing assignments in version 10.1.4.3 of Oracle Application Server’s Single Sign-On component.

The first security issue, numbered CVE-2012-3175 by the Common Vulnerabilities and Exposures index, is rated as a 4.3 CVSS risk by Oracle and would allow an attacker to use web applications based on Oracle Application Server as an “open redirect”, i.e. to abuse the public’s confidence in a site to send people a link to a trusted website that would actually result in an automatic redirect to another, potentially malicious, web site. Attackers could also abuse such a vulnerability in specifically targeted phishing attacks (“spear phishing”).

The second bug (CVE-2012-0518), is actually a collection of three “Cross-Site Scripting” or XSS vulnerabilities in Oracle Application Server. It is also risk-rated at 4.3 by Oracle but is potentially more serious (in our opinion, the CVSS vulnerability scoring system tends to under-rate XSS issues). By sending people specially-crafted links to a web application based on Oracle Application Server, attackers can run Javascript code in the context of the vulnerable application. This means that an attacker can control how an application looks, and what an application does, if a user goes to the application through the attacker’s malicious link. It enables attackers to obtain passwords and/or take control of user sessions in the application in whatever way (s)he chooses.

One of the XSS issues is also undetected by Microsoft Internet Explorer’s XSS filtering feature. Another of the 3 XSS issues we reported to Oracle appears to have been first discovered in 2009 by the “Hackers Center Security Group” because it is described accurately on this web page.

Fox-IT recommends that all installations of web applications based on Oracle Application Server be upgraded with the latest Oracle Critical Patch Update as soon as possible.

Mogen we terugslaan?

Nederlandse overheid komt met cyberwetgeving

Terughacken als wapen tegen cybercrime kan niet zonder wettelijke basis. Het werkt wel, mits met de juiste voorwaarden omkleed en alleen als uiterst middel gebruikt, om burgers tegen cybercriminelen te beschermen. Nu is hét moment voor de politiek om problemen en oplossingen in cyberspace in kaart te brengen en zich aan een ‘zeerecht’ voor het internet te wagen, vindt directeur Ronald Prins van Fox-IT. Zijn opinie.

‘Sinds het aantreden van minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie in 2010, oefenen de diensten die verantwoordelijk zijn voor de opsporing en vervolging van cybercrime, druk uit om meer bevoegdheden te krijgen om buitenlandse internetcriminelen aan te pakken. Nu exact twee jaar later heeft de, inmiddels demissionair, minister in een brief aan de Tweede Kamer aangekondigd met cyberwetgeving te komen.’ Bij Fox-IT kijken we met belangstelling uit naar deze nieuwe wet. Want ondanks dat we vaak weten waar de buitenlandse servers staan van waaruit cyberaanvallen worden gepleegd, kunnen we nu niets doen zonder wettelijke basis. Nederland ervaart veel overlast van cybercrime. De huidige regelingen om deze groeiende vorm van criminaliteit te handhaven zijn beperkt en niet effectief genoeg om criminelen te stoppen en burgers te beschermen. Het internet is per definitie een terrein dat los van nationale grenzen staat en dat moeten we ook zo houden. Maar het mag niet betekenen dat strafbare feiten zonder consequenties gepleegd kunnen worden. Immers, de slachtoffers zijn échte mensen, met reële schade, en geen virtuele figuren in een virtuele wereld. Wetgeving, vergelijkbaar met het internationaal zeerecht, helpt burgers te beschermen en maakt cybercrime voor daders minder aantrekkelijk.

Wachten op medewerking

Het Bredolab botnet, 2010: via de servers bij een bedrijf in Nederland worden zo’n 30 miljoen geïnfecteerde computers aangestuurd door een crimineel vanuit het buitenland. De Nederlandse politie heeft dit botnet een halt toegeroepen door in te breken op de Nederlandse servers en de functionaliteit van het botnet zelf gebruikt om de besmette computers op te schonen.

Anders ligt het bij de recente uitbraak van het Dorifel-virus: de verdachten zijn niet direct op te pakken. Reden: de politie heeft niet de bevoegdheid om in de buitenlandse computers van cybercriminelen in te breken, bewijsmateriaal te verzamelen en de command and control servers onschadelijk te maken.

Met meer bevoegdheden om de acute dreiging van het recente Dorifelvirus offline te halen, had de politie dit binnen een paar uur kunnen doen. Nu heeft het stopzetten van nieuwe besmettingen dagen moeten duren. Als samenleving vinden we het onacceptabel dat gemeenten, bedrijven en overheidsinstellingen niet meer konden werken omdat het Dorifel-virus zich kon blijven verspreiden. Dit alles alleen doordat een hostingprovider in het buitenland niet direct meewerkte met het verhelpen van het probleem.

Een verzoek naar het buitenland duurt weken zo niet maanden en dat is maar één stap in het onderzoek. Informatie is vaak al weg omdat iedere willekeurige partij in ieder willekeurig land een notice and takedown kan doen of dat de crimineel zelf zijn sporen opruimt. De data op een server wordt steeds vaker versleuteld opgeslagen waardoor een kopie van een server geen tot weinig waarde heeft. Wel zijn gegevens over welke informatie de dader heeft gestolen en wat mogelijk is gebruikt/misbruikt is, alleen beschikbaar op systemen van de aanvaller. Sporen die wijzen naar de dader zijn vaak alleen te achterhalen door in zijn eigen infrastructuur in te breken.

Minister Opstelten erkent dat er behoefte is aan nieuwe regels voor grensoverschrijdende bestrijding en voorkoming van cybercrime. Hij constateert ook dat wetgeving en internationale afspraken zijn achtergebleven. Het is daarom goed te merken dat het vorige Kabinet de samenwerking wil versterken met landen die voorop lopen met cybersecurity. Zoals een aantal Europese landen, de Verenigde Staten, Australië en in Azië bijvoorbeeld Singapore. Maar concrete oplossingen zijn nog niet in zicht. Dat is misschien ook niet zo vreemd als je je bedenkt hoe gevoelig het uitgangspunt van nationale soevereiniteit in sommige landen ligt. Want hoe halen we het in ons hoofd om te gaan grasduinen in computers die in andere landen staan? Volgens mij heeft de angst hiervoor alles te maken met hoe je tegen het internet en zijn grenzen aankijkt. Als een server in de Oekraïne staat, zich alleen op Nederlandse slachtoffers richt, alleen impact in Nederland heeft en vanuit Nederland te bereiken is, dan heeft de Nederlandse justitie er meer zeggenschap over dan het land dat toevallig de stroom voor de server levert. Het is wel een vraag die je per incident goed moet stellen. Betreft het bijvoorbeeld een gehackte server van een keurig Oekraïens bedrijf, dan moet je er een stuk voorzichtiger mee omgaan. In dat geval heb je ook best een goede kans dat het bedrijf na het belletje de server onmiddellijk uitschakelt.

Moeten we andersom tolereren dat buitenlandse politiediensten op computers in Nederland rondkijken? Dat zou dan een logisch gevolg zijn. Als het bijvoorbeeld gaat om een gehuurde virtual private server van zo’n twintig euro per maand, gehuurd door een Oost-Europese criminele organisatie, dan is het verstandig dat het andere land de opsporing zelfstandig afhandelt. Het is natuurlijk wel zo prettig als er op zijn minst een notificatie naar de autoriteiten gaat, dat er een online ‘huiszoeking’ heeft plaatsgevonden.

Rechtshulpverzoeken

Het gaat om bevoegdheden die niet alleen voor Nederland gelden, maar ook de ruimte bieden om ‘niet-identificeerbare’ computers in het buitenland binnen te treden. Nederland is het eerste land dat dit zo expliciet en vergaand in de wet wil regelen. Waarom is het mogen terughacken van belang? Omdat veel digitale delicten alleen digitale sporen achterlaten. Je moet dus ‘door het internet heen kunnen kijken’ om uiteindelijk tot echte identiteit te achterhalen en een verdachte te kunnen aanhouden. Als het een Nederlands spoor betreft, komen we een heel eind. Maar zodra het bijvoorbeeld gaat om een rij aaneengeschakelde proxyservers die uiteindelijk uitkomt in de Oekraïne, ben je op dit moment zeker een aantal weken bezig met rechtshulpverzoeken.

Geen paardenmiddel

In geval van een aanval op de nationale veiligheid, bijvoorbeeld op de vitale infrastructuur in Nederland, ben ik van mening dat het soms nodig is om zonder toestemming van buitenlandse autoriteiten ‘terug te hacken’. Ik realiseer me dat dit een bijzondere bevoegdheid is. Zowel het schenden van privacy als het schenden van de soevereiniteit van andere landen zijn zorgpunten. Ik hoop daarom ook dat daarmee goed rekening wordt gehouden bij het definitief vaststellen van de wet. Het moet in mijn ogen niet zo zijn dat de politie dit paardenmiddel mag inzetten voor elk onderzoek waar het wel ‘handig’ lijkt. Het mag pas ingezet worden als afgewogen is dat minder ingrijpende middelen echt niet werken en een noodzaak voor snel ingrijpen bestaat. Het moet toch mogelijk zijn om in internationaal verband afspraken te maken over het bestrijden van cybercriminaliteit? Vergelijk het met het internationale zeerecht: als een Nederlands schip in internationale wateren wordt aangevallen, komt onze marine ook in actie. Dat zou op internationale internetterritoria ook moeten gelden.’

Ronald Prins,
Directeur Fox-IT